Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến xung đột lợi ích trong hoạt động tự doanh của các công ty chứng khoán. Các nhà đầu tư không chỉ lo lắng về sự khách quan của các khuyến nghị đầu tư mà còn mong muốn có thêm thông tin minh bạch từ các công ty này, đặc biệt khi những công ty đó cũng đang tham gia vào việc đầu tư vào chính những cổ phiếu mà họ khuyến nghị.
Tự doanh chứng khoán: Sự phát triển khổng lồ
Công ty chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) đã trở thành một trong những hình mẫu điển hình trong lĩnh vực tự doanh khi quản lý danh mục đầu tư lên đến hơn 9.000 tỷ đồng tính đến cuối quý 2 năm 2025. Bên cạnh đó, sự quan tâm từ phía nhà đầu tư đối với danh mục của SHS thường đi kèm với những hoài nghi về sự minh bạch trong các khuyến nghị đầu tư của công ty này.
Một trong những ví dụ gần đây là báo cáo của SHS về cổ phiếu FPT ngày 24-7, nơi công ty này khuyến nghị nắm giữ cổ phiếu FPT mà không đề cập đến việc SHS đang sở hữu nhiều triệu cổ phiếu FPT trong danh mục tự doanh của mình. Với giá vốn đầu tư gần 250 tỷ đồng, câu hỏi đặt ra là liệu các khuyến nghị từ SHS có thực sự khách quan hay không.
Tình hình tự doanh tại các công ty chứng khoán lớn
Ngoài SHS, các công ty chứng khoán khác như chứng khoán VIX và HSC cũng đang nắm giữ danh mục tự doanh lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Cụ thể, chứng khoán VIX đang quản lý danh mục gần 13.000 tỷ đồng với nhiều cổ phiếu lớn như EIB, VSC, HAH, GEX và BSR. Trong khi đó, HSC đã nâng giá trị danh mục tự doanh lên trên 3.500 tỷ đồng với khoản đầu tư vào các cổ phiếu như TCB, FPT, MWG và STB.
Điều này dẫn đến một câu hỏi quan trọng: những khuyến nghị của công ty chứng khoán có thực sự trung thực và không bị chi phối bởi lợi ích từ danh mục tự doanh của chính họ?
Quan điểm ngành tài chính
Trong một cuộc phỏng vấn với Tuổi Trẻ, một giám đốc công ty chứng khoán lạc quan cho rằng xung đột lợi ích trong ngành chứng khoán là điều không thể tránh khỏi và không còn là vấn đề quá nghiêm trọng như trước đây. Ông cho rằng nhiều nhà đầu tư hiện nay đã không còn quá “khắt khe” về vấn đề này. Tuy nhiên, theo quan điểm của ông, nhiều nhà đầu tư đang tìm kiếm các cơ chế minh bạch hơn để tham khảo danh mục tự doanh một cách sát sao.
Điều này thể hiện rõ nét qua phản ánh của các cổ đông trong Đại hội cổ đông thường niên 2024 của một công ty chứng khoán lớn, nơi họ bày tỏ mong muốn được cập nhật thông tin và danh mục tự doanh thường xuyên hơn.
Sự khác biệt giữa công ty chứng khoán nội và ngoại
Ông Nguyễn Thế Minh, một chuyên gia chứng khoán, đã chỉ ra rằng sự khác biệt chính giữa các công ty chứng khoán trong nước và quốc tế nằm ở mức độ tham gia tự doanh. Tại các thị trường phát triển, các công ty chứng khoán thường không hoặc chỉ hạn chế tham gia tự doanh do quy định nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn xung đột lợi ích. Họ chủ yếu tập trung vào vai trò trung gian, cung cấp dịch vụ môi giới, tư vấn và quản lý tài sản.
Trong bối cảnh của Việt Nam, các công ty chứng khoán buộc phải tìm kiếm thêm nguồn lợi nhuận từ hoạt động tự doanh để duy trì hiệu quả ROE (lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu) trong một thị trường cạnh tranh gay gắt và bối cảnh giảm lãi suất margin. Ông Minh nhấn mạnh rằng xung đột lợi ích, dù khó nhận thấy, nhưng thực tế vẫn tồn tại trong thị trường chứng khoán Việt Nam.
Những sản phẩm mới và thách thức
Một khía cạnh khác của xung đột lợi ích trong ngành chứng khoán là các sản phẩm chứng quyền có bảo đảm (CW). Đây là sản phẩm do chính công ty chứng khoán phát hành, có nghĩa là họ vừa giữ vai trò nhà phát hành, vừa là nhà tạo lập thị trường, đồng thời cũng tham gia tự doanh. Sự kết hợp này tạo ra một vùng “xám” tiềm ẩn xung đột lợi ích, do khoảnh khắc chênh lệch giá, thời gian đáo hạn, và cách thức công ty chứng khoán vận hành thị trường CW.
Tuy nhiên, mấu chốt là sản phẩm CW vẫn còn ở giai đoạn sơ khai và ít thanh khoản, khiến cho việc kiểm soát xung đột lợi ích trở nên khó khăn hơn.
Học hỏi từ ngành công nghiệp tiền kỹ thuật số
Để giải quyết vấn đề xung đột lợi ích trong hoạt động tự doanh, ngành công nghiệp tiền kỹ thuật số đang tiên phong trong việc phát triển các sản phẩm như vault (kho tiền/kho bảo mật) và copytrade. Những sản phẩm này cho phép nhà đầu tư tham gia trực tiếp hoặc sao chép danh mục và giao dịch của quỹ hoặc trader. Mô hình này lý thuyết giúp minh bạch hóa hoạt động đầu tư và giảm thiểu xung đột lợi ích khi nhà đầu tư có thể “đi cùng” dòng tiền lớn.
Tuy nhiên, ông Minh cho rằng ngay cả copytrade cũng chưa thể giải quyết triệt để vấn đề. Đặc biệt, ở Việt Nam, thông tin về copytrade thường chỉ được cung cấp một chiều và do các công ty chứng khoán kiểm soát, khiến cho nhà đầu tư không thể nắm bắt được thông tin một cách chính xác và kịp thời. Hình thức copytrade cũng có thể tạo hiệu ứng “bầy đàn”, dẫn đến sự xáo trộn cho thị trường.
Trong khi các dữ liệu giao dịch trong không gian crypto có thể được lưu trữ trên blockchain, cho phép giám sát công khai và tức thì, thị trường chứng khoán truyền thống tại Việt Nam hiện thiếu hạ tầng cần thiết để triển khai những công nghệ tiên tiến.
Giải pháp cho minh bạch
Để phục hồi niềm tin của nhà đầu tư trong bối cảnh xung đột lợi ích vẫn hiện hữu, nhà đầu tư và các công ty chứng khoán cần tìm ra các giải pháp nhằm tăng cường tính minh bạch. Việc thực hiện các quy định nghiêm ngặt về công bố thông tin là cần thiết. Các báo cáo phân tích về doanh nghiệp cũng cần rõ ràng hơn về mối liên hệ giữa công ty chứng khoán và đối tượng được phân tích, cũng như số liệu lưu thông của sản phẩm CW.
Hơn nữa, các sản phẩm như copytrade và vault cần được khuyến khích phát triển theo xu hướng toàn cầu, nhưng cần có những quy định và cơ chế giám sát và kiểm toán độc lập để tránh tình trạng xung đột lợi ích trong ngành.
Tóm lại
Xung đột lợi ích trong hoạt động tự doanh chứng khoán tại Việt Nam không thể loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, việc hướng đến tính minh bạch và công khai thông tin sẽ giúp nhà đầu tư có đầy đủ dữ liệu để đưa ra quyết định sáng suốt trong thị trường chứng khoán đầy biến động này.
Xem Thêm Tại >>> https://bdsxunghe.com/